Na Stra篡 1992/1/08, str. 18

A Bogiem by這 ono S這wo

„Na pocz靖ku by這 S這wo, a ono S這wo by這 u Boga, a Bogiem by這 ono S這wo” Jan 1:1

Zasadniczo powy窺ze zdanie nie zawiera 瘸dnej sprzecznoci, a jego myl jest prosta i czytelna dla ka盥ego logicznie rozumuj鉍ego cz這wieka pod warunkiem jednak, 瞠 nie jest on obci嘀ony dogmatycznym myleniem teologii chrzecija雟kiej. Przek豉daj鉍 konstrukcj cytowanego powy瞠j wersetu na bardziej powszechny przyk豉d, mo積a by powiedzie, 瞠 jeli kto m闚i: „Wczoraj odwiedzi貫m J霩efa” i dodaje: „Mam na imi J霩ef”, to nie wynika st鉅 bynajmniej, 瞠 J霩ef odwiedzi samego siebie. Tak wi璚 z prostego i intuicyjnego odczytania prologu Ewangelii Janowej jasno wynika, 瞠 Ewangelista m闚i o dw鏂h Bogach! I w tym miejscu zaczyna si teologiczny k這pot. Przecie jest tylko jeden B鏬: „S逝chaj瞠 Izraelu, Pan, B鏬 nasz, Pan jeden jest” – 5 Moj. 6:4. Z drugiej strony pojawia si dla chrzecijan pokusa zdystansowania si od Boga Starego Testamentu. Chrystus to mi這, a Jahwe by Bogiem zawici, krwi i sprawiedliwoci. Ponadto dwadziecia wiek闚 temu rywalizacja mi璠zy politeistycznymi kultami polega豉 zwykle na umieszczaniu swego boga w hierarchii panteonu wy瞠j ni Boga s零iedniego orodka. T metod pos逝篡li si tak瞠 polityczni przyw鏚cy wiata chrzecija雟kiego pierwszych wiek闚, stawiaj鉍 Chrystusa na r闚ni z Bogiem Izraela, a wr璚z nawet twierdz鉍, 瞠 to Chrystus by w豉nie tym Bogiem. I tak zrodzi豉 si mistyczna interpretacja prologu Ewangelii Janowej: Logos by u Samego Siebie i by Samym Sob.

Odk豉daj鉍 jednak na bok chrzecija雟k dogmatyk polityczn, czytelnik nadal pozostaje z problemem dw鏂h Bog闚. Z lektury Biblii jasno wynika, 瞠 jest wielu bog闚. Dekalog, zbi鏎 praw uznawanych tak przez 砰d闚, jak i chrzecijan, w pierwszym przykazaniu zawiera stwierdzenie: „Nie b璠ziesz mia bog闚 innych przede mn” 2 Moj. 20:3. Oznacza to, 瞠 istniej bogowie, b鏀twa, kt鏎ych wielbienie jest przest瘼stwem wobec Prawa Bo瞠go. Cho Chrystus nie mo瞠 by uznany za Boga w takim znaczeniu, to jednak nale篡 stwierdzi, 瞠 u篡te w Dekalogu hebrajskie s這wo elohim nie jest tak jednoznaczne, jak polskie B鏬, czy greckie theos. S這wo elohim w po章czeniu z imieniem Jahwe (w t逝maczeniu polskim „Pan B鏬”) okrela zawsze Boga Najwy窺zego, bywa jednak u篡wane dla okrelenia anio堯w (Ps. 8:6 – cz這wiek jest ma這 mniejszy od anio堯w – elohim), czy nawet ludzi (Ps. 29:1 – synowie mocarz闚 – ben elohim, 2 Moj. 22:28 – s璠ziowie – elohim, por. Dzieje Ap. 23:5). W Ps. 82:6 znajduje si stwierdzenie, 瞠 niekt鏎zy ludzie pomr, pomimo i zas逝guj na tytu „bogowie” – elohim (Zobacz V tom Wyk豉d闚 Pisma wi皻ego str. 72-76). Tak wi璚 s這wa elohim nie nale篡 jednoznacznie kojarzy z Bogiem Najwy窺zym. Rozr騜nienie odcieni znaczeniowych tego s這wa nie przedstawia wi瘯szego problemu w j瞛yku hebrajskim, kt鏎y u篡wa tak瞠 s堯w Jahwe i Adonai.

Oryginalnym j瞛ykiem Ewangelii Janowej by豉 greka. Nie zmienia to jednak faktu, 瞠 篡dowski autor tej ksi璕i, pisz鉍 po grecku, myla zapewne po hebrajsku. Tym bardziej, 瞠 j瞛yk hebrajski by dla judaizmu tym, czym pniej by豉 dla chrzecija雟twa 豉cina. 砰d, zajmuj鉍 si sprawami Bo篡mi, pisa, m闚i i myla po hebrajsku. Jakie zatem s這wa hebrajskie mia na myli w. Jan, kilkakrotnie u篡waj鉍 w prologu swej Ewangelii greckiego s這wa theos? Odpowied na to pytanie musia豉by by豉 pozosta w sferze domys堯w, gdyby nie pewna historia opisana przez tego autora (Jan 10:29-36). Jezus w jednym ze swych kaza stwierdzi, 瞠 jest Synem Bo篡m. Nale篡 pami皻a, 瞠 rozmowa toczy豉 si prawdopodobnie w j瞛yku aramejskim, kt鏎y jest do podobny do hebrajskiego. W rezultacie tego stwierdzenia Jezusa 砰dzi oskar瘸j go o to, 瞠 czyni si Bogiem (w. 33). W odpowiedzi Jezus powo逝je si na s這wa Psalmu 82, gdzie wyst瘼uje s這wo elohim w odniesieniu do ludzi. Jest zatem do oczywiste, 瞠 s這wo elohim musia這 te wyst雷i w 篡dowskim oskar瞠niu. Tym bardziej, 瞠 w niekt鏎ych miejscach Starego Testamentu pojawia si okrelenie ben elohim w odniesieniu do istot duchowych (1 Moj. 6:2; Ijob 2:1; 38:7). W historii tej zatem Jezus s逝sznie przypisuje sobie prawo do tytu逝 elohim, kt鏎y w jego przypadku oznacza chwa喚 anielsk bytu duchowego. Ewangelista Jan musia przys逝chiwa si tej dyskusji i s造sza s這wa, kt鏎ych u篡wali jej uczestnicy. Jest prawdopodobne, 瞠 s這wo elohim us造sza w. Jan tak瞠 w ustach Tomasza, kt鏎y zwracaj鉍 si do zmartwychwsta貫go Jezusa m闚i: „Panie (adonai) m鎩 i Bo瞠 (elohim) m鎩” Jan 20:28. Jan zna te zapewne List do Filipian, gdzie w. Pawe pisze o Jezusie, i by „w kszta販ie Bo篡m” (Fil. 2:6). w. Pawe myla ju widocznie po grecku, skoro nie napisa, 瞠 Jezus by Bogiem – elohim, ale precyzyjnie okreli, 瞠 przedludzkie istnienie Jezusa mia這 form istoty duchowej podobnej do Boga – elohim, nie mog鉍ej jednak por闚nywa si z Bogiem Jahwe („nie poczyta sobie tego za drapiestwo r闚nym by Bogu”). Nie ma wi璚 zatem nic dziwnego w tym, 瞠 Jan bez obawy u篡wa s這wa theos dla okrelenia przedludzkiej formy bytowania Logosa. Myli bowiem o tym s這wie jako o t逝maczeniu hebrajskiego elohim; u篡wa s這wa B鏬 w takim samym sensie jak aposto Pawe, gdy m闚i o „kszta販ie Bo篡m” Logosa.

Mo積a jeszcze zastanawia si, co mia na myli Ewangelista, pisz鉍, 瞠 S這wo by這 u Boga. Odpowiedzi na to pytanie mo瞠 udzieli sformu這wanie wersetu 1:18 tej samej Ewangelii: „Boga nikt nigdy nie widzia: on jednorodzony B鏬* (elohim – Chrystus), kt鏎y jest w 這nie Ojcowskim, ten nam opowiedzia”. Tu znowu Ewangelista m闚i o dw鏂h Bogach – jednym, kt鏎y si narodzi i kt鏎ego chwa喚 mo積a by這 ogl鉅a ludzkimi oczyma (Jan 1:14) i drugim, kt鏎ego nikt, z wyj靖kiem Jednorodzonego, nigdy nie widzia. Jest oczywiste, 瞠 tym drugim jest Jahwe Cebaoth, Najwy窺zy W豉dca Wszechwiata, kt鏎ego oblicza nikt z ludzi nie m鏬 zobaczy i pozosta 篡wym (2 Moj. 33:20).

Z rozwa瘸 tych wynika wi璚, 瞠 prolog Ewangelii Janowej wspomina o dw鏂h Bogach. Jednym jest Jahwe, w kt鏎ego 這nie znajdowa si jego Jednorodzony Syn – S這wo. A S這wo tak瞠 by這 Bogiem, lecz w znaczeniu elohim. Bior鉍 wi璚 pod uwag hebrajskie znaczenia s堯w, stanowi鉍ych podstaw greckich sformu這wa u篡tych przez Jana, nale瘸這 by mo瞠 przet逝maczy pierwszy werset czwartej Ewangelii w spos鏏 nast瘼uj鉍y:

„Na pocz靖ku by Logos, a Logos by u Boga, i by Logos Synem Bo篡m”.

Daniel Kaleta

* Wi瘯szo starych r瘯opis闚 greckich ma w tym miejscu „B鏬” – theos zamiast „Syn”, jak jest w Biblii Gda雟kiej. Bior鉍 jednak pod uwag fakt, 瞠 theos jest tu odpowiednikiem znaczeniowym hebrajskiego elohim, nie pope軟ia si istotnego b喚du zast瘼uj鉍 s這wo B鏬 wyra瞠niem Syn Bo篡.